Học giả Việt Nam: Công tác xây dựng văn minh sinh thái của Trung Quốc cung cấp nhiều gợi mở cho Việt Nam

Trong bài trước có nhan đề “Học giả Việt Nam: Tư tưởng Tập Cận Bình về Văn minh Sinh thái góp phần định hình phương thức phát triển mới của Trung Quốc”, Ths. Nguyễn Thanh Giang, Nghiên cứu viên tại Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc, Viện Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Việt Nam) đã tổng kết những điểm cốt lõi của Tư tưởng Tập Cận Bình về Văn minh Sinh thái cũng như vai trò của tư tưởng này với sự phát triển của đất nước Trung Quốc ngày nay. Tiếp theo đây là những đánh giá của Ths. Nguyễn Thanh Giang về công tác xây dựng văn minh sinh thái của Trung Quốc và tính tham khảo của mô hình này với Việt Nam. Kính mời Quý độc giả cùng theo dõi. 

Ths. Nguyễn Thanh Giang, Nghiên cứu viên Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc, Viện Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Việt Nam)

Theo Ths. Nguyễn Thanh Giang, Nghiên cứu viên tại Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc, Viện Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Việt Nam), công tác xây dựng văn minh sinh thái ở Trung Quốc những năm gần đây đã đạt được những kết quả khá rõ nét. Điều đáng chú ý là những kết quả này không chỉ thể hiện ở việc ngày càng hoàn thiện chủ trương, chính sách và hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường, mà đã tạo ra những thay đổi có thể nhìn thấy và đo lường được trong thực tế. Từ việc tập trung xử lý từng vấn đề môi trường riêng lẻ, Trung Quốc ngày càng chuyển sang cách tiếp cận tổng thể, gắn bảo vệ môi trường với điều chỉnh mô hình phát triển, sử dụng hiệu quả tài nguyên, chuyển đổi năng lượng và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. 

“Một ví dụ khá điển hình là “cuộc chiến bảo vệ bầu trời xanh” được triển khai mạnh mẽ từ năm 2013. Đây có thể xem là trường hợp cho thấy khá rõ hiệu quả của việc kiên trì thực hiện các chính sách bảo vệ môi trường trong thời gian dài. Tại Bắc Kinh, sau hơn 10 năm triển khai kiểm soát ô nhiễm không khí, chất lượng không khí đã có sự cải thiện rõ rệt. Năm 2025, nồng độ PM2.5 trung bình năm của Bắc Kinh giảm xuống còn 27,0 µg/m³, so với mức 89,5 µg/m³ năm 2013, giảm 69,8%. Số ngày ô nhiễm nghiêm trọng cũng giảm mạnh từ 58 ngày năm 2013 xuống chỉ còn 1 ngày năm 2025. Trong cả năm 2025, Bắc Kinh có 311 ngày chất lượng không khí đạt mức tốt và khá, chiếm 85,2% số ngày trong năm; riêng số ngày PM2.5 đạt mức tốt lên tới 348 ngày, chiếm 95,3%. Có thể nói, sau hơn một thập niên, “bầu trời xanh” đã dần trở thành hình ảnh thường xuyên hơn trong đời sống của người dân Bắc Kinh,” nữ học giả tâm đắc.

Ths. Nguyễn Thanh Giang cho rằng, từ trường hợp Bắc Kinh có thể thấy một đặc điểm đáng chú ý trong quá trình xây dựng văn minh sinh thái của Trung Quốc là sự kiên trì theo đuổi mục tiêu trong thời gian dài và chuyển mục tiêu môi trường thành những nhiệm vụ cụ thể, có chỉ tiêu, trách nhiệm và cơ chế giám sát rõ ràng. Bảo vệ môi trường vì vậy không còn chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành môi trường, mà ngày càng gắn với điều chỉnh cơ cấu kinh tế, năng lượng, giao thông, sản xuất và lối sống. Đây cũng là sự thể hiện khá rõ quan điểm “Non xanh nước biếc chính là núi vàng, núi bạc”: bảo vệ môi trường ngày càng được đặt trong mối quan hệ thống nhất với phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Công tác xây dựng văn minh sinh thái của Trung Quốc thời gian qua đã đạt được những kết quả rõ rệt, đặc biệt trong kiểm soát ô nhiễm, cải thiện chất lượng môi trường, phục hồi hệ sinh thái và thúc đẩy chuyển đổi xanh. Song, hiện nay chính các cơ quan quản lý môi trường của Trung Quốc cũng thừa nhận nền tảng cải thiện môi trường chưa thực sự vững chắc, áp lực từ cơ cấu năng lượng, cơ cấu công nghiệp, chất thải rắn, ô nhiễm và suy thoái hệ sinh thái vẫn còn lớn. Điều này cho thấy Trung Quốc đang bước vào giai đoạn khó hơn trong đó trọng tâm không chỉ là “giảm ô nhiễm” mà phải tiếp tục thay đổi mô hình phát triển, cơ cấu năng lượng và phương thức sử dụng tài nguyên, vị học giả nhìn nhận.

Từ nghiên cứu thực tiễn của Trung Quốc, Ths.Nguyễn Thanh Giang cho rằng có thể rút ra một số kinh nghiệm có giá trị tham khảo đối với Việt Nam. Đầu tiên và quan trọng nhất là, cần tiếp cận xây dựng văn minh sinh thái như một định hướng phát triển tổng thể, thay vì chỉ coi đây là nhiệm vụ riêng của lĩnh vực tài nguyên và môi trường. 

“Kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy, bảo vệ môi trường không nên chỉ được xem là nhiệm vụ riêng của ngành tài nguyên và môi trường, mà cần được lồng ghép ngay từ khâu xây dựng chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển. Các mục tiêu về môi trường cần được đặt cùng với mục tiêu tăng trưởng kinh tế, phát triển đô thị, công nghiệp, giao thông, năng lượng và nông nghiệp. Cách tiếp cận này giúp hạn chế tình trạng phát triển kinh tế trước, xử lý hậu quả môi trường sau,” nữ học giả kiến nghị.

Hai là, cần kiên trì theo đuổi các mục tiêu môi trường trong dài hạn, đồng thời chuyển mục tiêu chung thành những chỉ tiêu cụ thể và có thể đo lường. Trường hợp Bắc Kinh cho thấy cải thiện môi trường không thể đạt được trong thời gian ngắn. Điều này gợi mở cho Việt Nam việc xác định rõ các mục tiêu môi trường theo từng giai đoạn, có hệ thống theo dõi, đánh giá và công khai kết quả, qua đó tạo sức ép và động lực để các chính sách được thực hiện liên tục, thay vì chỉ tập trung vào các chiến dịch ngắn hạn. 

Ba là, cần tăng cường vai trò của Nhà nước nhưng đồng thời phát huy trách nhiệm của doanh nghiệp và người dân. Kinh nghiệm Trung Quốc cho thấy, để giải quyết các vấn đề môi trường có tính liên ngành và liên vùng, cần có sự điều phối thống nhất của Nhà nước, phân định rõ trách nhiệm của các cấp, các ngành, đi đôi với hệ thống pháp luật, tiêu chuẩn, giám sát và chế tài. Tuy nhiên, Nhà nước không thể là chủ thể duy nhất. Doanh nghiệp cần thay đổi phương thức sản xuất, tăng đầu tư vào công nghệ xanh và tiết kiệm tài nguyên; người dân cần từng bước hình thành thói quen sản xuất, tiêu dùng và sinh hoạt thân thiện với môi trường.

Bốn là, cần gắn bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế và cải thiện đời sống người dân. Đây là điểm có ý nghĩa đặc biệt đối với Việt Nam. Bảo vệ môi trường sẽ có tính bền vững hơn khi người dân và doanh nghiệp nhìn thấy lợi ích kinh tế và xã hội từ quá trình này. 

“Việt Nam có thể đẩy mạnh phát triển kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp sinh thái, du lịch sinh thái, năng lượng sạch và các ngành công nghiệp xanh, qua đó vừa giảm áp lực lên tài nguyên và môi trường, vừa tạo việc làm và nguồn thu nhập mới. Cách tiếp cận này tương đồng với quan điểm “Non xanh nước biếc chính là núi vàng, núi bạc” của Trung Quốc, tức là coi chất lượng môi trường và tài nguyên sinh thái không chỉ là đối tượng cần bảo vệ mà còn có thể trở thành nguồn lực cho phát triển,” nữ học giả so sánh.

Năm là, cần chú trọng giáo dục và xây dựng văn hóa sinh thái trong toàn xã hội. Bảo vệ môi trường cuối cùng phải trở thành hành vi thường xuyên của người dân, doanh nghiệp và cộng đồng. Vì vậy, bên cạnh hoàn thiện chính sách và pháp luật, Việt Nam cần tăng cường giáo dục môi trường trong nhà trường, truyền thông về lối sống xanh, thúc đẩy tiêu dùng tiết kiệm tài nguyên, phân loại và giảm chất thải, đồng thời khuyến khích sự tham gia của các tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư. Đây là nền tảng để chuyển từ yêu cầu “bảo vệ môi trường” thành ý thức và hành động tự giác của toàn xã hội.

“Từ những kinh nghiệm trên có thể thấy, điều Việt Nam có thể học hỏi từ Trung Quốc không phải là sao chép một mô hình cụ thể, mà là cách thức biến mục tiêu bảo vệ môi trường thành một định hướng phát triển lâu dài, có mục tiêu cụ thể, có trách nhiệm rõ ràng, có cơ chế giám sát và có sự tham gia của toàn xã hội. Đặc biệt, việc Trung Quốc đạt được những chuyển biến có thể đo đếm được như trường hợp Bắc Kinh cho thấy nếu được thực hiện liên tục và đồng bộ, bảo vệ môi trường có thể trở thành một bộ phận quan trọng của quá trình nâng cao chất lượng tăng trưởng và chất lượng cuộc sống của người dân, Ths. Nguyễn Thanh Giang nhấn mạnh.

Phóng viên: Thanh Xuân

Nguồn: CMG