Học giả Việt Nam: Tư tưởng Tập Cận Bình về Văn minh Sinh thái góp phần định hình phương thức phát triển mới của Trung Quốc

Tư tưởng Tập Cận Bình về Văn minh Sinh thái là một bộ phận quan trọng trong Tư tưởng Tập Cận Bình về chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc trong thời đại mới. Vừa qua, cuốn sách “Khái luận Tư tưởng Tập Cận Bình về Văn minh Sinh thái” được Nhà xuất bản Giáo dục Đại học và Nhà xuất bản Nhân dân (Trung Quốc) xuất bản đã thu hút sự quan tâm lớn của giới học giả quốc tế. Không chỉ được hoàn thiện về mặt lý luận, Tư tưởng Tập Cận Bình về Văn minh Sinh thái còn được từng bước thể chế hóa thông qua nhiều chủ trương, chính sách và chương trình hành động.

Vậy cốt lõi của Tư tưởng Tập Cận Bình về Văn minh Sinh thái là gì? Tư tưởng này có vai trò ra sao đối với sự phát triển của Trung Quốc ngày nay? Là học giả có nhiều nghiên cứu liên quan trong lĩnh vực văn minh sinh thái, Ths. Nguyễn Thanh Giang, công tác tại Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc, Viện Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Việt Nam) cho rằng, cốt lõi của Tư tưởng Tập Cận Bình về Văn minh Sinh thái là đặt vấn đề sinh thái trong tổng thể quá trình phát triển đất nước, nhấn mạnh quan điểm về chung sống hài hòa giữa con người và tự nhiên, từ đó giúp định hình một phương thức phát triển mới của Trung Quốc.

Ths. Nguyễn Thanh Giang, Nghiên cứu viên, Viện Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Việt Nam)

Sau nhiều thập kỷ đẩy mạnh công nghiệp hóa, đô thị hóa và hiện đại hóa, Trung Quốc đã đạt được những thành tựu rất lớn về kinh tế, nâng cao đời sống nhân dân và tăng cường tiềm lực quốc gia. Tuy nhiên, quá trình phát triển nhanh cũng tạo ra không ít sức ép đối với tài nguyên và môi trường, như ô nhiễm, suy thoái hệ sinh thái, sử dụng tài nguyên chưa hiệu quả và những mâu thuẫn giữa yêu cầu tăng trưởng với yêu cầu bảo vệ môi trường. Trong bối cảnh đó, vấn đề xây dựng văn minh sinh thái ngày càng được Trung Quốc coi trọng và từng bước được nâng lên thành một nội dung quan trọng trong định hướng phát triển quốc gia. Đại hội 17 ĐCS Trung Quốc (năm 2007) lần đầu tiên đưa “xây dựng văn minh sinh thái” vào văn kiện Đại hội, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong nhận thức và định hướng chính sách về vấn đề này. Trên nền tảng đó quan điểm về văn minh sinh thái tiếp tục được phát triển, Đại hội 18 ĐCS Trung Quốc (năm 2012), xây dựng văn minh sinh thái được đưa vào bố cục tổng thể “năm trong một”, Đại hội 19 ĐCS Trung Quốc (năm 2017) tiếp tục nhấn mạnh chung sống hài hòa giữa con người và tự nhiên và xây dựng “Trung Quốc tươi đẹp”. Đặc biệt tại Hội nghị Toàn quốc về bảo vệ môi trường sinh thái năm 2018, tư tưởng Tập Cận Bình về văn minh sinh thái được hệ thống hóa và xác lập rõ hơn, trở thành định hướng quan trọng cho công tác xây dựng văn minh sinh thái của Trung Quốc. Qua đó, Trung Quốc từng bước chuyển từ việc xử lý các vấn đề môi trường riêng lẻ sang cách tiếp cận toàn diện, kết hợp bảo vệ môi trường, sử dụng tiết kiệm tài nguyên, phát triển xanh, cải thiện chất lượng cuộc sống và xây dựng phương thức phát triển bền vững.

“Tư tưởng Tập Cận Bình về Văn minh sinh thái đã từng bước được thể chế hóa thông qua nhiều chủ trương, chính sách và chương trình hành động. Gần đây vào tháng 7-2026, Trung Quốc đã ban hành Quy hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030) về xây dựng “Trung Quốc tươi đẹp” tiếp tục cho thấy văn minh sinh thái đã trở thành một bộ phận quan trọng trong định hướng phát triển đất nước,” Ths. Nguyễn Thanh Giang đánh giá.

Nữ học giả cho rằng, Tư tưởng Tập Cận Bình về Văn minh Sinh thái là hệ thống quan điểm, tư tưởng và phương châm chỉ đạo được hình thành trên cơ sở tổng kết thực tiễn xây dựng văn minh sinh thái của Trung Quốc, tập trung giải quyết mối quan hệ giữa phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái, hướng tới mục tiêu chung sống hài hòa giữa con người và tự nhiên.

“Nội dung cốt lõi của tư tưởng này không chỉ dừng lại ở yêu cầu bảo vệ môi trường, mà còn đặt vấn đề sinh thái trong tổng thể quá trình phát triển đất nước, từ định hướng phát triển kinh tế, sử dụng tài nguyên, bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái, bảo đảm dân sinh đến hoàn thiện thể chế, pháp luật và tăng cường hợp tác quốc tế,” nhà nghiên cứu nhìn nhận.

Theo Ths. Nguyễn Thanh Giang, nội dung đáng chú ý nhất trong Tư tưởng Tập Cận Bình về Văn minh Sinh thái là quan điểm về chung sống hài hòa giữa con người và tự nhiên. Đây là tư tưởng xuyên suốt, tạo nền tảng cho việc xử lý mối quan hệ giữa phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái. Từ nhận thức con người và tự nhiên là một cộng đồng sinh mệnh, Trung Quốc nhấn mạnh phải tôn trọng quy luật tự nhiên, thuận theo tự nhiên và bảo vệ tự nhiên, đồng thời thay đổi phương thức phát triển dựa nhiều vào khai thác tài nguyên và đánh đổi môi trường.

“Quan điểm này không chỉ đặt ra yêu cầu bảo vệ môi trường mà còn hướng tới thay đổi cách thức phát triển, thúc đẩy phát triển xanh, tiết kiệm và sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái. Trong thực tiễn, quan điểm này được thể hiện rõ qua luận điểm “Non xanh nước biếc chính là núi vàng, núi bạc”. Luận điểm này cho thấy cách tiếp cận của Trung Quốc trong xử lý mối quan hệ giữa bảo vệ sinh thái và phát triển kinh tế: môi trường sinh thái tốt không phải là yếu tố đối lập với phát triển mà có thể trở thành nguồn lực và lợi thế cho phát triển. Từ đó, yêu cầu bảo vệ môi trường được gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng phát triển và tạo ra những giá trị kinh tế mới dựa trên lợi thế sinh thái,” nhà nghiên cứu bày tỏ.

Bên cạnh đó, Tư tưởng Tập Cận Bình về Văn minh sinh thái còn thể hiện rõ cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm. Môi trường sinh thái tốt được xác định là một bộ phận quan trọng của phúc lợi dân sinh và chất lượng cuộc sống. Vì vậy, xây dựng văn minh sinh thái không chỉ nhằm bảo vệ tài nguyên, duy trì cân bằng sinh thái mà còn nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân về môi trường sống trong lành, an toàn và chất lượng. Đây cũng là cơ sở để Trung Quốc gắn xây dựng văn minh sinh thái với mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống và xây dựng “Trung Quốc tươi đẹp”.

Ths. Nguyễn Thanh Giang cho rằng, việc hình thành và từng bước hoàn thiện Tư tưởng Tập Cận Bình về Văn minh Sinh thái có ý nghĩa trước hết ở việc tạo ra một hệ thống quan điểm và phương hướng chỉ đạo tương đối toàn diện để Trung Quốc xử lý những vấn đề nảy sinh trong quá trình phát triển, nhất là mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường, giữa khai thác tài nguyên với duy trì cân bằng sinh thái và giữa nâng cao chất lượng cuộc sống với bảo đảm phát triển bền vững. Trong bối cảnh Trung Quốc trải qua một thời kỳ tăng trưởng nhanh, đi kèm với sức ép ngày càng lớn về tài nguyên, môi trường và chất lượng phát triển, việc đưa xây dựng văn minh sinh thái trở thành một nội dung quan trọng trong chiến lược phát triển quốc gia giúp đất nước từng bước chuyển từ cách tiếp cận chú trọng nhiều hơn đến tốc độ và quy mô sang coi trọng hơn chất lượng, hiệu quả và tính bền vững của phát triển.

“Hệ thống tư tưởng này góp phần định hướng Trung Quốc giải quyết mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái. Thay vì xem bảo vệ môi trường là một nhiệm vụ có thể thực hiện sau khi đạt được mục tiêu tăng trưởng, Trung Quốc ngày càng gắn bảo vệ sinh thái với quá trình phát triển kinh tế - xã hội ngay từ khâu quy hoạch và hoạch định chính sách. Quan điểm “Non xanh nước biếc chính là núi vàng, núi bạc” tạo cơ sở cho việc nhìn nhận giá trị sinh thái không chỉ ở phương diện môi trường mà còn ở khả năng tạo ra giá trị kinh tế và động lực phát triển mới. Trên cơ sở đó, Trung Quốc thúc đẩy chuyển đổi mô hình phát triển, phát triển xanh, tiết kiệm và sử dụng hiệu quả tài nguyên, đồng thời xây dựng các phương thức sản xuất và tiêu dùng ít phát thải, thân thiện hơn với môi trường,” học giả Việt Nam nhìn nhận.

Đồng thời, tư tưởng này góp phần giải quyết những vấn đề về ô nhiễm môi trường, suy thoái hệ sinh thái và an ninh sinh thái theo hướng tổng thể, hệ thống hơn. Từ việc xử lý từng vấn đề môi trường riêng lẻ, Trung Quốc ngày càng chú trọng phối hợp giữa kiểm soát ô nhiễm, bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái, sử dụng tài nguyên và ứng phó với biến đổi khí hậu. Cách tiếp cận này được thể hiện rõ trong định hướng “giảm carbon, giảm ô nhiễm, mở rộng màu xanh và tăng trưởng”, đồng thời nhấn mạnh sự phối hợp giữa điều chỉnh cơ cấu công nghiệp, kiểm soát ô nhiễm, bảo vệ sinh thái và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Bên cạnh đó, xây dựng văn minh sinh thái giúp gắn vấn đề môi trường với nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo đảm lợi ích của người dân. Môi trường sinh thái tốt được xác định là một bộ phận của phúc lợi dân sinh và nhu cầu ngày càng cao về một cuộc sống tốt đẹp. Do đó, cải thiện chất lượng môi trường không chỉ nhằm đạt các mục tiêu về bảo vệ tự nhiên mà còn hướng tới cải thiện môi trường sống, sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người dân. Đây cũng là cơ sở để Trung Quốc đưa yêu cầu cải thiện môi trường sống của người dân vào các mục tiêu xây dựng “Trung Quốc tươi đẹp”.

“Tư tưởng này cũng tạo cơ sở để hoàn thiện phương thức quản trị môi trường và thể chế phát triển. Xây dựng văn minh sinh thái không chỉ dựa vào các biện pháp kỹ thuật hay các chương trình xử lý ô nhiễm mà được gắn với hoàn thiện pháp luật, tiêu chuẩn, cơ chế giám sát, trách nhiệm của chính quyền và sự tham gia của toàn xã hội. Qua đó, yêu cầu bảo vệ sinh thái từng bước được đưa vào quá trình hoạch định và thực hiện chính sách phát triển ở nhiều lĩnh vực, từ công nghiệp, năng lượng, xây dựng, giao thông đến sử dụng đất và quản lý tài nguyên. Từ góc độ này, văn minh sinh thái trở thành một nội dung của quản trị quốc gia chứ không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành môi trường,” vị học giả làm rõ.

Về ý nghĩa đối với sự phát triển quốc gia, Tư tưởng Tập Cận Bình về Văn minh sinh thái góp phần định hình một phương thức phát triển mới, trong đó tăng trưởng kinh tế, cải thiện đời sống và bảo vệ môi trường được đặt trong cùng một quá trình. Điều này đặc biệt được thể hiện trong định hướng xây dựng hiện đại hóa trong đó con người và tự nhiên chung sống hài hòa. Các văn kiện gần đây của Trung Quốc tiếp tục xác định chất lượng môi trường sinh thái cao là cơ sở hỗ trợ phát triển chất lượng cao, đồng thời đặt xây dựng “Trung Quốc tươi đẹp” trong tổng thể mục tiêu xây dựng cường quốc và phục hưng dân tộc.

“Tóm lại, vai trò của Tư tưởng Tập Cận Bình về Văn minh sinh thái không chỉ nằm ở việc định hướng giải quyết các vấn đề môi trường trước mắt mà còn ở việc đưa vấn đề sinh thái trở thành một bộ phận cấu thành của chiến lược phát triển quốc gia. Từ bảo vệ môi trường, sử dụng tài nguyên và phục hồi hệ sinh thái đến phát triển kinh tế, bảo đảm dân sinh, hoàn thiện thể chế và thúc đẩy hợp tác quốc tế, các nội dung này được kết nối trong một định hướng chung là xây dựng “Trung Quốc tươi đẹp” và thúc đẩy hiện đại hóa trong đó con người và tự nhiên chung sống hài hòa. Theo nghĩa đó, xây dựng văn minh sinh thái vừa là yêu cầu để Trung Quốc giải quyết những hệ quả của quá trình phát triển trước đây, vừa là một định hướng để nâng cao chất lượng và tính bền vững của quá trình phát triển trong giai đoạn mới,” Ths. Nguyễn Thanh Giang khẳng định.

Phóng viên: Thanh Xuân

Nguồn: CMG