Trung Quốc, từ “tự chủ” đến “làm chủ” và viết nên những quy tắc cho cuộc chơi toàn cầu trong lĩnh vực AI

Hội nghị Thế giới về Trí tuệ nhân tạo và Hội nghị cấp cao về Quản trị toàn cầu AI năm 2026, ngày 17/7/2026 tại Thượng Hải, đã cho thấy những định hướng quan trọng của Trung Quốc trong lĩnh vực này, cũng như đem đến những bài học quan trọng cho Việt Nam.

Ông Lê Nguyễn Trường Giang, Viện trưởng Viện Chiến lược Chuyển đổi số Việt Nam

Có thể tóm gọn điều này thành một kết luận, đó là Trung Quốc đã đi từ tự chủ đến làm chủ và viết nên những quy tắc cho cuộc chơi toàn cầu trong lĩnh vực AI.

Tự chủ

Trung Quốc nhận thức rõ, đó là động lực thúc đẩy quan trọng của cuộc cách mạng khoa học công nghệ và chuyển đổi công nghiệp thế hệ mới, trí tuệ nhân tạo đang định hình lại cục diện phát triển toàn cầu với chiều sâu và bề rộng chưa từng có. Trong bài phát biểu tại lễ khai mạc Hội nghị, Chủ tịch Tập Cận Bình cũng đã nhấn mạnh: “Mỗi cuộc cách mạng khoa học công nghệ đều tái cấu trúc sâu sắc phương thức sản xuất và đời sống của con người, thúc đẩy kinh tế – xã hội phát triển vượt bậc.”

Như vậy, có thể thấy rõ, việc tự chủ về công nghệ AI có một ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển vượt bậc của Trung Quốc, đi từ nền kinh tế lớn đến cường quốc kinh tế. Ngay từ tháng 10 năm 2018, khi chủ trì buổi học tập tập thể của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIX, Tổng Bí thư Tập Cận Bình đã nhấn mạnh tầm quan trọng của AI bằng bốn cụm từ “chiến lược”: “Là vấn đề chiến lược liên quan đến việc Trung Quốc có nắm bắt được cơ hội của cuộc cách mạng khoa học công nghệ và chuyển đổi công nghiệp thế hệ mới hay không”, “là công nghệ chiến lược dẫn dắt cuộc cách mạng khoa học công nghệ và chuyển đổi công nghiệp này”, “là đòn bẩy chiến lược quan trọng để chúng ta giành quyền chủ động trong cạnh tranh khoa học công nghệ toàn cầu”, “là nguồn tài nguyên chiến lược quan trọng để thúc đẩy khoa học công nghệ Trung Quốc phát triển vượt bậc, công nghiệp nâng cấp tối ưu, năng lực sản xuất có bước nhảy vọt tổng thể”.

Làm chủ

Khi đã từng bước tự chủ được về công nghệ AI, cần phải tiến tới việc làm chủ công nghệ này, nó được thể hiện bằng quan điểm của Tổng Bí thư Tập Cận Bình hết sức coi trọng phát triển AI, xuất phát từ xu thế thời đại để dẫn dắt đổi mới và đột phá công nghiệp, chủ trương AI phục vụ lợi ích nhân văn, và đã đưa ra những hoạch định lâu dài cho sự phát triển lành mạnh, an toàn và có trật tự của AI.

Trước tốc độ cập nhật công nghệ ngày càng nhanh, Tổng Bí thư Tập Cận Bình yêu cầu “phát huy đầy đủ ưu thế của chế độ huy động toàn quốc mới, kiên trì tự cường, tự lập, làm nổi bật định hướng ứng dụng”. Trong bài phát biểu khai mạc Hội nghị, Tổng Bí thư Tập Cận Bình đã chỉ rõ: “Trung Quốc luôn kiên trì coi trọng cả phát triển và an toàn, nắm bắt xu thế và quy luật phát triển của AI, không ngừng hoàn thiện các luật, quy định, chính sách, quy tắc ứng dụng và chuẩn mực đạo đức liên quan, bảo đảm AI an toàn, đáng tin cậy và có thể kiểm soát, để ‘ngựa nghìn dặm’ AI vừa chạy nhanh vừa chạy vững.”

Để hiện thực hóa được điều đó, trước hết phải bắt đầu từ nghiên cứu cơ bản. Nghiên cứu cơ bản phải bám sâu gốc rễ, “cần có đột phá về lý luận, phương pháp, công cụ nền tảng”; Công nghệ cốt lõi phải vươn lên phá vỡ thế bao vây, “tập trung lực lượng nghiên cứu chế tạo các công nghệ cốt lõi như chip cao cấp, phần mềm cơ sở, xây dựng hệ thống phần cứng và phần mềm AI tự chủ, có thể kiểm soát và vận hành phối hợp”.

Đồng thời, định hướng AI phục vụ lợi ích nhân văn, chủ trương “tăng cường hợp tác và quản trị quốc tế về AI, đảm bảo AI hướng tới thiện và phục vụ toàn nhân loại”; Tập trung thu hẹp khoảng cách số, xác định rõ “giúp các nước miền Nam toàn cầu tăng cường năng lực công nghệ”; Định hướng con đường phát triển, nhấn mạnh “lấy phúc lợi của toàn nhân loại làm trọng, thúc đẩy AI phát triển lành mạnh, có trật tự theo hướng có lợi, an toàn và công bằng.”

Viết nên quy tắc toàn cầu

Tổng Bí thư Tập Cận Bình trong bài phát biểu khai mạc đã định hướng: “Thúc đẩy AI toàn cầu phát triển theo hướng hướng thượng, hướng thiện, vì lợi ích của nhân loại – điều này có ý nghĩa vô cùng quan trọng.” Đồng thời đặt ra vấn đề: “Nhân loại buộc phải đối diện với câu hỏi của thời đại: Khi máy móc bắt đầu tư duy, con người sẽ chung sống với chúng như thế nào? Khi thuật toán tham gia vào ra quyết định, làm thế nào để bảo đảm an toàn? Khi công nghệ thách thức luân lý, làm thế nào để quản trị theo kịp? Khi khoảng cách ngày càng lớn, làm thế nào để hiện thực hóa sự phổ cập? Những vấn đề này đòi hỏi cộng đồng quốc tế phải cùng nhau suy ngẫm và trả lời.”

Trung Quốc đã dẫn đầu công bố “Sáng kiến quản trị toàn cầu về AI”, đề xuất và thực hiện “Kế hoạch tăng cường năng lực phổ cập AI”, đề nghị thành lập Tổ chức Hợp tác AI Thế giới, góp phần vào quản trị toàn cầu về AI với phương án của mình.

Để làm được vậy, Chủ tịch Tập Cận Bình cũng chỉ ra trong bài phát biểu khai mạc của mình những định hướng quan trọng, có thể tóm gọn vào bốn chiều kích như sau:

Thứ nhất, “Trung Quốc cho rằng, các nước cần giữ vững quan niệm lấy con người làm trung tâm, hướng thượng và hướng thiện, để AI trở thành một động lực quan trọng thúc đẩy thịnh vượng chung và bảo đảm an ninh chung, chung tay xây dựng hệ thống quản trị AI toàn cầu công bằng và hợp lý.”

Thứ hai: “Là một quốc gia có trách nhiệm lớn, Trung Quốc luôn nỗ lực trở thành nhà cung cấp hàng hóa công cộng quốc tế trong lĩnh vực AI.”

Thứ ba: “Phát triển AI không nên là bản độc tấu của riêng một quốc gia nào, mà phải là bản giao hưởng của hợp tác toàn cầu. Với sự nỗ lực chung của các bên, Tổ chức Hợp tác AI Thế giới đã ra đời tại Thượng Hải, biến ý tưởng của một năm trước thành hiện thực.”

Thứ tư: “Trung Quốc sẵn sàng với tinh thần cởi mở hơn, hành động thiết thực hơn và tầm nhìn dài hạn hơn, cùng các bên nắm bắt và ứng phó với cơ hội và thách thức từ sự phát triển của AI, chung tay sáng tạo một tương lai tươi sáng hơn cho xã hội loài người!”

Gợi mở

Với những nền tảng định hướng trên của Trung Quốc, có thể thấy rõ, Việt Nam đang có rất nhiều cơ hội để học hỏi, hợp tác, cùng tham gia phát triển và phối hợp với Trung Quốc trong việc tham gia một cách có trách nhiệm vào công cuộc quản trị toàn cầu về AI. Bài học về con đường tự chủ tiến đến làm chủ cũng có một ý nghĩa quan trọng đối với Chiến lược phát triển công nghệ AI mà Đảng và Chính phủ Việt Nam đang nỗ lực thúc đẩy.

Tác giả: Ông Lê Nguyễn Trường Giang, Viện trưởng Viện Chiến lược Chuyển đổi số Việt Nam

Nguồn: CMG