Chuyên gia Việt Nam: Bốn chính sách cốt lõi định hình bức tranh kinh tế Trung Quốc 5 năm tới

Đã hơn 1 tháng trôi qua kể từ khi Trung Quốc chính thức thông qua Kế hoạch phát triển Kinh tế xã hội 5 năm lần thứ 15 (2026-2035) tại Kỳ họp Lưỡng hội tháng 3/2026 nhưng chủ đề này vẫn là tâm điểm thảo luận sôi nổi của giới nghiên cứu và dư luận quốc tế. Kế hoạch 5 năm là một trong những “cửa ngõ” quan trọng nhất để thế giới hiểu về định hướng phát triển của nền kinh tế Trung Quốc trong tương lai. Khác với nhiều quốc gia thay đổi chính sách theo chu kỳ bầu cử, Trung Quốc lại sử dụng các Kế hoạch 5 năm để duy trì tính nhất quán, thiết lập các mục tiêu theo giai đoạn và tạo ra một con đường phát triển bền vững và dự đoán được, giúp đất nước vững vàng vượt qua các bất ổn toàn cầu.

TS. Hoàng Huệ Anh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc (thuộc Viện Nghiên cứu châu Á – Thái Bình Dương, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) đánh giá, tổng thể bản Kế hoạch lần này cho thấy 4 định hướng chính sách cốt lõi đóng vai trò định hình sự phát triển của kinh tế Trung Quốc giai đoạn tới.

TS. Hoàng Huệ Anh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc (Viện Nghiên cứu châu Á – Thái Bình Dương, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam)

“Thứ nhất, thúc đẩy tiêu dùng trong nước được xác định là nhiệm vụ hàng đầu. Đây là yêu cầu tiên quyết để Trung Quốc có thể thực hiện tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng bên cầu, nhằm đảm bảo nền kinh tế có thể tăng trưởng bền vững và phát triển chất lượng cao. Dựa  trên logic thu nhập ổn định sẽ thúc đẩy tiêu dùng mạnh hơn, từ đó dẫn đến nhu cầu nội địa bền vững - điều này đồng nghĩa với việc tăng thu nhập hộ gia đình song song với tăng trưởng kinh tế,” TS. Hoàng Huệ Anh cho hay.

Quy hoạch 5 năm lần thứ 15 sẽ là lộ trình then chốt để Trung Quốc đạt được mục tiêu hiện đại hoá vào năm 2035, với động lực đến từ “lực lượng sản xuất chất lượng mới” và 6 ngành công nghiệp tương lai - đây là định hướng trọng tâm thứ hai, theo học giả Việt Nam.

“Trong 5 năm tới, Trung Quốc sẽ tiếp tục dồn lực vào mục tiêu tự chủ công nghệ. Các mục tiêu công nghệ sẽ được phân loại thành 2 hướng chính: Hiện đại hóa và nâng cấp các ngành công nghiệp truyền thống dựa trên công nghệ; và đột phá trong các lĩnh vực khoa học công nghệ mới nổi và tiên phong,” TS. Hoàng Huệ Anh nhìn nhận, nhấn mạnh rằng mức tăng trưởng 7% mỗi năm cho đầu tư R&D là rất tham vọng trong bối cảnh đầu tư R&D của Trung Quốc đã vượt 3,92 nghìn tỷ NDT vào năm 2025. Việc duy trì tăng trưởng trên 7% mỗi năm trong 5 năm đồng nghĩa với mức tăng tích lũy rất lớn.

Vị học giả phân tích, thông qua bản Quy hoạch, có thể nhận thấy Trung Quốc đang hướng tới “hệ sinh thái AI nội địa”: sáng kiến “AI Plus” đặt mục tiêu đạt tỷ lệ ứng dụng AI 90% trong các ngành công nghiệp vào năm 2030, không phải thông qua các công ty AI hàng đầu của Mỹ mà thông qua các doanh nghiệp AI nội địa như DeepSeek và Alibaba. Song song với đó là sự ưu tiên phát triển robot và trí tuệ nhân tạo. Robot không chỉ được xem như một lĩnh vực công nghiệp được phát triển độc lập mà là một yếu tố thúc đẩy được lồng ghép xuyên suốt các chương về sản xuất, chuyển đổi số, chăm sóc người già, an ninh quốc gia và thậm chí là phát triển văn hóa. Điều đó có nghĩa là Trung Quốc không chỉ xây dựng chính sách công nghiệp dành cho robot, mà còn là một chính sách công nghiệp được thực hiện thông qua robot.

Chính sách cốt lõi thứ ba là mục tiêu giảm tích lũy 17% lượng phát thải carbon trên mỗi đơn vị GDP. TS. Hoàng Huệ Anh cho rằng đây là một mục tiêu hợp lý vì không dồn lực quá sớm, cũng không tăng tốc vào phút chót, hướng tới cam kết đạt đỉnh phát thải carbon của Trung Quốc vào năm 2030. Trung Quốc đang sử dụng năng lượng xanh ở một quy mô lớn, điều này là cần thiết trong bối cảnh bất ổn nguồn cung năng lượng do yếu tố địa chính trị hiện nay. Đồng thời nếu các công nghệ này tăng tốc ở trong nước, thì chúng sẽ đóng vai trò ngày càng nổi bật trong việc bẻ đường cong phát thải của Trung Quốc theo hướng đi xuống, đưa các mục tiêu kinh tế xích lại gần hơn với các mục tiêu khí hậu.

“Chính sách trọng tâm thứ tư là cam kết ‘đầu tư vào con người’, chính là sự tương phản với đầu tư thuần túy vào hạ tầng. Cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm đã trở thành một phần trong định hướng chiến lược của Trung Quốc nhằm đạt mục tiêu phát triển bền vững. Điều này cũng có mối quan hệ mật thiết với mục tiêu thúc đẩy nội nhu. Bởi vì, điểm mấu chốt thực sự có thể thay đổi hành vi tiêu dùng của các hộ gia đình chính là mạng lưới an sinh xã hội,” học giả Việt Nam nêu ý kiến.

Theo TS. Hoàng Huệ Anh, nếu phải dùng một vài cụm từ để hình dung tương lai của nền kinh tế Trung Quốc theo như quy hoạch đặt ra, thì đó là: Ổn định và Bền vững, Tăng trưởng chậm lại nhưng Sức chống chịu gia tăng.

Những định hướng phát triển của Trung Quốc luôn có tác động mạnh mẽ tới bức tranh kinh tế toàn cầu và khu vực, cũng như tới quan hệ hợp tác giữa Trung Quốc với các nước khác. Học giả Việt Nam cho rằng, trong những năm tới, mô hình hợp tác giữa Việt Nam và Trung Quốc có thể phát triển theo hướng tiêu chuẩn cao hơn, thể hiện ở hai khía cạnh: lĩnh vực hợp tác và hình thức hợp tác.

“Đầu tiên là các lĩnh vực hợp tác sẽ có công nghệ cao hơn. Đó là những lĩnh vực mà Việt Nam đang cần để hiện thực hoá mục tiêu phát triển đất nước và Trung Quốc ưu tiên hỗ trợ về mặt chính sách,  thể hiện qua Bản Quy hoạch mới, chẳng hạn như: năng lượng sạch, robot, pin…,” TS. Hoàng Huệ Anh nói, cho rằng điều này không chỉ phù hợp với định hướng phát triển đất nước của bản thân hai quốc gia Việt Nam và Trung Quốc, mà còn phù hợp với xu thế của thời đại và tình hình căng thẳng địa chính trị ảnh hưởng tới nguồn cung năng lượng và an ninh chuỗi cung ứng.

“Thứ hai là hình thức hợp tác với tiêu chuẩn cao hơn. Các ‘kết nối mềm’ sẽ được đẩy nhanh trên các khía cạnh hợp tác giữa hai nước. Chẳng hạn mô hình cửa khẩu thông minh nếu được đưa vào sử dụng, sẽ thiết lập được mô hình thông quan theo hướng hiện đại hoá, dữ liệu hải quan được chia sẻ và xây dựng cơ chế vận hành thống nhất, tạo điều kiện thuận lợi cho trao đổi thương mại cũng như giao lưu nhân văn giữa hai nước. Song song với đó, hợp tác xây dựng hạ tầng điện toán cũng góp phần nâng cao năng lực cơ sở hạ tầng mềm tại Việt Nam, vừa phù hợp với định hướng công nghệ của Trung Quốc,” vị học giả chỉ ra, cho rằng điều quan trọng là hai nước cần xây dựng được các cơ chế quản trị và quy tắc chung, để phù hợp với tình hình từng nước và bảo đảm an ninh nguồn dữ liệu./.

Phóng viên: Thanh Xuân

Nguồn: CMG