Học giả Việt Nam: Thượng đỉnh BRICS 2026 phản ánh vị thế ngày càng lớn của khối trong quản trị toàn cầu

Hội nghị Thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 vừa diễn ra từ 12-13/9/2026 tại New Delhi, Ấn Độ với sự tham dự của lãnh đạ cấp cao từ 11 nước thành viên (bao gồm cả các thành viên mới), đánh dấu mốc lịch sử 20 năm hình thành và mở rộng hợp tác của khối. 

Chương trình nghị sự 2026 bao trùm nhiều trụ cột then chốt: cải cách thể chế đa phương, thương mại - đầu tư - tài chính, an ninh năng lượng -lương thực, khoa học công nghệ, AI, kinh tế số, khởi nghiệp, y tế, nông nghiệp và khoáng sản thiết yếu, qua đó gắn kết chặt hơn với ưu tiên của Nhóm các nước phương Nam toàn cầu (Global South). 

Là một học giả nghiên cứu về vấn đề này, Ths. Nguyễn Phú Vinh, công tác tại Viện Nghiên cứu châu Á – Thái Bình Dương (Viện Hàn lâm Khoa học Việt Nam) đánh giá, Thượng đỉnh BRICS 2026 đã đạt nhiều kết quả quan trọng, phản ánh vị thế ngày càng lớn của khối trong quản trị toàn cầu. 

Hội nghị Thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 diễn ra từ 12-13/9/2026 tại New Delhi, Ấn Độ

“So với các kỳ trước, hội nghị năm nay mang tính chủ động định hình chương trình nghị sự hơn, tập trung vào tự cường chiến lược, đổi mới sáng tạo, hợp tác thực chất và phát triển bền vững, thay vì chỉ phản ứng trước các cú sốc. Về ý nghĩa, thượng đỉnh lần này đánh dấu bước chuyển của BRICS từ “diễn đàn phản ứng” sang “lực lượng đề xuất” cải tổ trật tự, với Ấn Độ đóng vai trò trung gian một cách tinh tế giữa BRICS và phương Tây,” vị học giả cho biết. 

Ths. Nguyễn Phú Vinh, Nghiên cứu viên chính tại Viện Nghiên cứu châu Á – Thái Bình Dương, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam

Theo vị chuyên gia, ba trụ cột của chương trình nghị sự năm nay là: Thứ nhất, cải cách quản trị toàn cầu và thúc đẩy đa phương. Những đề xuất cải cách đối với Liên hợp quốc (UN), Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB) và tăng đại diện cho các nước đang phát triển chiếm phần lớn trong các chương trình nghị sự của Thượng đỉnh BRICS 2026. Thứ hai, hợp tác kinh tế tài chính, công nghệ theo hướng tự cường chiến lược. Hàng loạt các cuộc thảo luận trong khuôn khổ Thượng đỉnh BRICS 2026 xoay quanh các thảo luận về thanh toán xuyên biên giới bằng nội tệ, kinh tế số, AI, khởi nghiệp… thể hiện sự ưu tiên của BRICS nhằm giảm phụ thuộc vào đồng USD và công nghệ phương Tây, đồng thời tạo dư địa tăng trưởng nội sinh cho các nước thành viên. Thứ ba, vấn đề an ninh phát triển. Năng lượng sạch, an ninh lương thực, chuỗi cung ứng, khoáng sản chiến lược cũng trở thành mối quan tâm của các quốc gia tham gia Thượng đỉnh BRICS 2026. 

“Điều này cũng dễ hiểu vì những cú sốc gần đây do đại dịch, xung đột, gián đoạn vận tải, biến đổi khí hậu… cho thấy mô hình toàn cầu hóa vốn được đánh giá là “siêu hiệu quả” nhưng cũng dễ bị tổn thương. BRICS chọn cách xây dựng chuỗi cung ứng tin cậy, dự trữ chiến lược và hợp tác khoáng sản năng lượng để tăng khả năng chống chịu, đồng thời duy trì tăng trưởng trong môi trường bất ổn,” Ths. Nguyễn Phú Vinh làm rõ.

Theo học giả Việt Nam, thượng đỉnh 2026 đã đạt được một số kết quả nổi bật, vừa mang tính biểu tượng vừa tạo tiền đề cho chuyển động thực chất trong tương lai. Trước hết, việc thông qua bằng đồng thuận “Tuyên bố New Delhi 2026” (45 trang, 140 điểm) sau tiến trình đàm phán căng thẳng là thành tựu ngoại giao lớn, cho thấy BRICS mở rộng (gồm 11 thành viên, bao gồm cả Iran, UAE, Ả Rập Xê Út) vẫn có thể tìm được tiếng nói chung trong bối cảnh địa chính trị phân mảnh. Văn kiện này bao trùm các chủ đề then chốt: khủng bố, xung đột khu vực (Tây Á, Gaza, Sudan), quản trị toàn cầu, thương mại–tài chính, năng lượng, phát triển và lợi ích của các nước Phương Nam toàn cầu (Global South), qua đó củng cố hình ảnh BRICS như một khối, tham gia đề xuất chính sách quản trị toàn cầu chứ không chỉ phản ứng thụ động.

Thứ hai, trong phương diện kinh tế–tài chính, BRICS đã thúc đẩy mạnh hơn thanh toán xuyên biên giới, tăng sử dụng nội tệ, liên thông hệ thống thanh toán và hợp tác về khoáng sản chiến lược, tạo nền tảng giảm dần phụ thuộc vào đồng USD và hạ tầng tài chính do phương Tây chi phối. Cùng với đó là các sáng kiến về chuỗi giá trị toàn cầu, DPI (hạ tầng công cộng số), y tế, an ninh lương thực–năng lượng, giúp hiện thực hóa ý tưởng “tự cường trong liên kết”.

Thứ ba, thượng đỉnh BRICS 2026 tạo tiền đề cho những chuyển động dài hạn: cải cách UNSC, IMF, WB với tiếng nói mạnh hơn cho các nước Phương Nam toàn cầu; hợp tác giáo dục, AI, xếp hạng đại học BRICS và chuyển giao vài trò Chủ tịch năm 2027 sang Trung Quốc với cam kết “chuyển kết quả thành hành động có thời hạn”.

Phát biểu tại Hội nghị, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã tuyên bố Trung Quốc sẽ đảm nhiệm cương vị Chủ tịch BRICS vào năm tới, đăng cai Hội nghị Thượng đỉnh BRICS lần thứ 19, sẵn sàng cùng các bên mở ra “thập niên vàng” thứ ba của hợp tác BRICS, thúc đẩy xây dựng cộng đồng chung vận mệnh của nhân loại.

Lãnh đạo các quốc gia thành viên BRICS chụp ảnh chung tại Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 18 diễn ra tại New Delhi, Ấn Độ, ngày 12/9/2026

Theo Ths. Nguyễn Phú Vinh, là quốc gia Đối tác BRICS từ năm 2025, Việt Nam có nhu cầu và khả năng thúc đẩy hợp tác với khối theo hướng vừa bám sát ưu tiên quốc gia, vừa phù hợp với định hướng của BRICS 2026 và các nghị quyết mới của Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XIV về phát triển nhanh, bền vững, dựa trên khoa học công nghệ và hội nhập quốc tế sâu rộng.

“Trước hết, Việt Nam ưu tiên hợp tác về thương mại, đầu tư, tài chính, nhất là mở rộng thị trường xuất nhập khẩu, thu hút đầu tư chất lượng cao vào hạ tầng, công nghiệp xanh, năng lượng sạch, logistics cảng biển. Điều này đã được thể hiện trong bài phát biểu của Thủ tướng Lê Minh Hưng tại BRICS 2026 về “làm mới động lực tăng trưởng truyền thống, kiến tạo động lực tăng trưởng mới” và phối hợp chính sách thương mại–đầu tư, huy động vốn dài hạn chi phí hợp lý cho chuyển đổi số xanh,” vị học giả nhấn mạnh.

Thứ hai, Việt Nam có nhu cầu lớn về hợp tác khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, tập trung vào AI, công nghệ số, nông nghiệp thông minh, y tế số và năng lượng sạch, thông qua các chương trình nghiên cứu chung, đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ cụ thể. Đây cũng chính là nội dung đã được cụ thể hóa trong Nghị quyết số 19-NQ/TW (ngày 28/7/2026) của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV về Đổi mới mô hình phát triển Việt Nam.

Thứ ba, Việt Nam quan tâm hợp tác về an ninh phi truyền thống (an ninh năng lượng, lương thực, chuỗi cung ứng, khoáng sản thiết yếu), quản trị số và AI, cũng như giao lưu nhân dân, văn hóa, giáo dục, nhằm nâng cao sức chống chịu và tự cường kinh tế trong bối cảnh địa chính trị phức tạp. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam về định hướng phát triển 2026–2030, tầm nhìn đến 2045 cũng nhấn mạnh: “Phát triển nhanh và bền vững là một chỉnh thể; lấy phát triển kinh tế làm trung tâm, đồng thời gắn với tiến bộ xã hội, bảo vệ môi trường, củng cố quốc phòng–an ninh và chủ động, tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng; đặt mục tiêu tăng trưởng bình quân khoảng 10%/năm, kinh tế số đạt khoảng 30% GDP vào 2030”.

“Trên cơ sở đó, Việt Nam có thể thúc đẩy quan hệ với BRICS thông qua việc vận dụng các kênh đối tác để đàm phán các thỏa thuận thương mại–đầu tư song phương có mục tiêu định lượng, ví dụ như cao nâng kim ngạch thương mại song phương với các nước; đề xuất các dự án hợp tác về năng lượng tái tạo, hạ tầng số, nông nghiệp công nghệ cao; và chủ động tham gia các sáng kiến Hạ tầng công cộng số (DPI), quản trị AI và an ninh chuỗi cung ứng trong khuôn khổ BRICS, qua đó mở rộng không gian chiến lược và nâng vị thế trong hệ thống đa phương,” vị học giả kiến nghị.

Phóng viên: Thanh Xuân

Nguồn: CMG