Giá trị quan châu Á: Của cải tinh thần xây dựng Cộng đồng chung vận mệnh châu Á

Thập niên 80 của thế kỷ trước, khi các nhà dự ngôn phương Tây quyết đoán nói rằng“châu Á không bao giờ có thể vượt qua phương Tây”, bốn con rồng nhỏ châu Á gồm Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore và Hồng Công dùng thời gian 30 năm để hoàn thành cuộc“lột xác” từ nghèo khó thành giàu có; Trung Quốc dùng thời gian mấy chục năm để hoàn thành quá trình công nghiệp hóa mà các nước phương Tây phải mất hàng trăm năm mới có thể hoàn thành, từ nền kinh tế yếu kém lạc hậu vươn lên thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới; trong thời đại công nghệ thông minh hiện nay, khi mô hình phương Tây gặp không ít trắc trở, người châu Á lại dùng trí tuệ“hòa nhi bất đồng”, hóa giải nhiều thách thức mang tính toàn cầu như biến đổi khí hậu, khủng hoảng kinh tế, v.v.. Đằng sau những thành công này, đó chính là“của cải tinh thần” – giá trị quan châu Á.

Tháng 4 năm 2025, tại Hội nghị Trung ương về Công tác quan hệ với các quốc gia láng giềng, nhà lãnh đạo tối cao Trung Quốc Tập Cận Bình nhấn mạnh, giá trị quan châu Á gồm hòa bình, hợp tác, mở cửa, bao trùm, là sự tuân theo quan trọng chỉ đạo mối quan hệ giữa Trung Quốc và các quốc gia láng giềng.

Dòng chảy ngọn nguồn của giá trị quan châu Á: Văn minh Trung Hoa

Ngọn nguồn của giá trị quan châu Á có thể truy ngược về sự tích tụ sâu đậm của nền văn minh Trung Hoa. Quan điểm“hòa nhi bất đồng” của Nho gia nhấn mạnh sự chung sống hài hòa trong sự khác biệt, quan điểm“thiên nhân hợp nhất” của Đạo gia đề xướng sự cân bằng giữa con người và tự nhiên, quan điểm“kiêm ái phi công” của Mặc gia chủ trương phi bạo lực giải quyết tranh chấp. Những tư tưởng này hội nhập với các nền văn minh Ấn Độ, Islam, đã hình thành hạt nhân cốt lõi của giá trị quan châu Á: tôn trọng sự khác biệt, tôn sùng hòa bình, coi trọng phát triển.

Kể từ thời cận đại đến nay, các quốc gia châu Á từ tỉnh giấc trong khổ nạn thực dân, phong trào giành độc lập dân tộc sau Thế chiến 2, đã thôi thúc tạo nên những đòi hỏi chung là phản đối bá quyền, theo đuổi bình đẳng, thông qua hiệp tác chung của năm nguyên tắc chung sống hòa bình và“ưu tiên phát triển”, đã tạo nên“kỳ tích châu Á”, trở thành động cơ tăng trưởng quan trọng của toàn cầu. các chính sách đa nguyên cùng trị của Singapore, hài hòa các nhóm dân tộc của Malaysia, cải cách mở cửa của Việt Nam, v.v., đều đã thể hiện trí tuệ thực tiễn của giá trị quan châu Á trong quản trị hiện đại.

Ý nghĩa hiện đại của giá trị quan châu Á: Giá trị nổi bật so với“chủ nghĩa Donroe”

Trong dòng chảy của lịch sử, bằng trí tuệ độc đáo của mình, các quốc gia châu Á đã cung cấp cho thế giới hình mẫu quản trị và phát triển đa nguyên hóa. Đằng sau tiến trình này là sự nâng đỡ tinh thần và chỉ dẫn thực tiễn của giá trị quan châu Á. Giá trị quan châu Á nhấn mạnh, hòa bình là hòn đá tảng của phát triển, hợp tác là con đường tất yếu của cùng có lợi cùng thắng, mở cửa kích thích đổi mới sáng tạo và phồn vinh, bao trùm tôn trọng tính đa dạng của các nền văn minh.

So sánh đối chiếu với giá trị quan châu Á là“chủ nghĩa Donroe” do chính quyền Donald Trump đề xuất. Đây là thuật ngữ mới do Tổng thống Mỹ Donald Trump tạo nên từ“chủ nghĩa Monroe”, nhằm chỉ chính sách chủ nghĩa đơn phương tăng cường can thiệp mà chính quyền Donald Trump thúc đẩy. Chính sách này chủ trương đưa châu Mỹ vào trong phạm vi thế lực truyền thống của Mỹ, mở rộng tầm kiểm soát khu vực thông qua các thủ đoạn chèn ép quân sự, đe dọa kinh tế và quản lý di dân, biện pháp cụ thể bao gồm các hành động quân sự như thành lập“Lực lượng đặc nhiệm”, bố trí tàu ngầm hạt nhân, v.v., cũng bao gồm các ngôn luận mang tính bành trướng như thôn tính sáp nhập đảo Greenland, biến Canada thành bang thứ 51 của Mỹ, v.v..

Người thực hiện giá trị quan châu Á: Trung Quốc

Từ quốc gia nghèo yếu vươn lên thành nền kinh tế thứ hai thế giới, Trung Quốc bằng sự thật đã chứng minh sức sống mạnh mẽ“của cải tinh thần” của giá trị quan châu Á.

Giá trị quan châu Á nhấn mạnh thông qua hợp tác nội bộ để thực hiện phát triển chứ không phải dựa vào bá quyền bên ngoài. Trung Quốc chủ động xây dựng các nền tảng hợp tác khu vực, thúc đẩy thành lập Ngân hàng Đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á, Ngân hàng Phát triển BRICS, làm sâu sắc kết nối cùng xây dựng“Vành đai và Con đường” chất lượng cao với quy hoạch phát triển của các quốc gia trong khu vực, thúc đẩy tăng trưởng thương mại và nâng cấp ngành nghề của các quốc gia láng giềng; trong khuôn khổ của Tổ chức Hợp tác Thượng Hải, Trung Quốc và các quốc gia thành viên chung tay tấn công chủ nghĩa khủng bố, chủ nghĩa chia rẽ và chủ nghĩa cực đoan; trong khuôn khổ cơ chế Hợp tác Trung Quốc – Trung Á, Trung Quốc và các quốc gia Trung Á không ngừng thúc đẩy hợp tác kinh tế - thương mại, đi sâu giao lưu trong các lĩnh vực.

Giá trị quan châu Á lấy“cùng có lợi cùng thắng” làm hạt nhân chứ không phải lấy logic đối đầu để vẽ nên ý thức hệ. Trung Quốc đề xướng hội nhập toàn cầu thông qua tư thế mở cửa và bao trùm, kiên định bảo vệ chủ nghĩa đa phương và thương mại tự do, sự thành công của Khu Thương mại tự do Trung Quốc – ASEAN và“Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực” chính là sự thể hiện sinh động của giá trị quan châu Á; thông qua kết nối kinh tế, châu Á đã xây dựng hệ sinh thái phát triển đa nguyên cộng sinh, đã cung cấp cho các quốc gia Nam bán cầu con đường cùng thắng khác với trò chơi có tổng bằng không của phương Tây.

Giá trị quan châu Á xây dựng nền móng phát triển của khu vực bằng an ninh phổ biến, chứ không phải là can thiệp quân sự vào nước khác để bảm đảm an ninh của mình. Trung Quốc trước sau như một kiên định đi con đường phát triển hòa bình, ví dụ, Sáng kiến An ninh Toàn cầu thông qua đề xướng đối thoại hiệp thương, tôn trọng chủ quyền và chung sống hòa bình, đã thành công hòa giải giúp Arab Saudi và Iran thiết lập quan hệ ngoại giao, cung cấp hình mẫu mới giải quyết hòa bình cho xung đột trong khu vực.

Giá trị quan châu Á thừa nhận tính độc đáo của các nền văn minh khác nhau. Thông qua tổ chức Đối thoại văn minh châu Á, Trung Quốc đã thúc đẩy xây dựng các nền tảng hợp tác văn hóa như“Liên minh Sân khấu Quốc tế Con đường Tơ lụa”, thúc đẩy giao lưu vào chiều sâu giữa các quốc gia châu Á trên các lĩnh vực nghệ thuật, văn học, triết học, v.v.; trong quá trình cùng xây dựng“Vành đai và Con đường”, Trung Quốc chú trọng cùng các quốc gia dọc tuyến hợp tác bảo tồn di sản văn hóa, hỗ trợ các dự án xin công nhận di sản văn hóa xuyên quốc gia, khiến bích họa Đôn Hoàng của Trung Quốc, đền Angkor Wat của Campuchia, chùa Borobudur của Indonesia cùng tỏa sáng sức sống mới trong đối thoại: Trung Quốc tích cực thúc đẩy hợp tác xuyên quốc gia trong các lĩnh vực giáo dục, khoa học công nghệ, y tế, v.v., thông qua mở Học viện Khổng Tử, Lớp học Lỗ Ban, v.v., vừa truyền bá tinh túy của nền văn minh Trung Hoa, cũng hấp thu thành quả văn minh ưu tú của các nước, xây dựng Cộng đồng chung vận mệnh châu Á“mỗi người một vẻ, cùng thưởng thức vẻ đẹp của nhau”.

Giá trị quan châu Á do Chủ tịch Tập Cận Bình đề xướng bén rễ trong truyền thống văn minh Trung Hoa, đã ngưng tụ sự theo đuổi giá trị chung của các quốc gia châu Á, thể hiện niềm mong ước hướng về cuộc sống tốt đẹp của người dân châu Á, là của cải tinh thần xây dựng Cộng đồng chung vận mệnh châu Á.

Nguồn: CMG