Pháp quyền là môi trường kinh doanh tốt nhất: “Thực tiễn Trung Quốc” dùng ổn định thể chế để hóa giải sự bất định của kinh tế toàn cầu

Ngày 30/12/2025, chiếc xe điện thứ 9 triệu của Tesla trên toàn cầu đã chính thức xuất xưởng tại“siêu nhà máy” ở Thượng Hải (Trung Quốc). Nhìn lại bảy năm trước, vào tháng 1/2019, trên một bãi bồi ven biển tại Khu mới Lâm Cảng (Thượng Hải), Elon Musk đã nhấn nút khởi công nhà máy Tesla tại Trung Quốc, mở ra một câu chuyện mà ở nhiều nơi trên thế giới được xem là“không thể thực hiện”.

Chỉ trong chưa đầy 10 tháng, dự án đã hoàn thành từ khởi công đến đi vào sản xuất, tạo nên kỳ tích“khởi công trong năm, sản xuất trong năm, giao hàng trong năm”. Đánh giá về“tốc độ Tesla” mang tính đột phá trong lịch sử sản xuất toàn cầu, Elon Musk cho rằng:“Điều này có được là nhờ sự bảo đảm pháp quyền hiệu quả và năng lực hành chính cao của Trung Quốc”. Nhận định ấy không phải ngẫu nhiên, mà có cơ sở lý luận sâu xa, bắt nguồn từ bản chất của kinh tế thị trường cũng như các quyết sách chiến lược ở tầm quốc gia.

Từ bản chất kinh tế thị trường đến quyết sách chiến lược quốc gia

Năm 2019, tại một hội nghị của đảng Cộng sản Trung Quốc với chủ đề quản lý đất nước theo pháp luật toàn diện, Chủ tịch Tập Cận Bình, dựa trên sự nhận thức sâu sắc về bản chất của nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa đã đưa ra luận điểm quan trọng:“Pháp quyền là môi trường kinh doanh tốt nhất”.

Từ luận điểm này, việc xây dựng môi trường kinh doanh tại Trung Quốc đã chuyển biến căn bản, từ mô hình“ưu đãi chính sách” sang mô hình“chuẩn hóa bằng thể chế”. Hơn 40 năm trước, trong giai đoạn đầu cải cách mở cửa, Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong phân bổ nguồn lực, môi trường kinh doanh chủ yếu dựa vào chỉ đạo hành chính và ưu đãi thuế, doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào các kích thích chính sách ngắn hạn. Ngày nay, thị trường giữ vai trò quyết định trong phân bổ nguồn lực, còn Chính phủ chuyển sang vai trò phục vụ và giám sát, bảo đảm cho sự phát triển dài hạn của doanh nghiệp thông qua pháp quyền.

Từ luận điểm này, việc xây dựng môi trường kinh doanh tại Trung Quốc đã chuyển biến căn bản, từ mô hình“ưu đãi chính sách” sang mô hình“chuẩn hóa bằng thể chế”. Hơn 40 năm trước, trong giai đoạn đầu cải cách mở cửa, Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong phân bổ nguồn lực, môi trường kinh doanh chủ yếu dựa vào chỉ đạo hành chính và ưu đãi thuế, doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào các kích thích chính sách ngắn hạn. Ngày nay, thị trường giữ vai trò quyết định trong phân bổ nguồn lực, còn Chính phủ chuyển sang vai trò phục vụ và giám sát, bảo đảm cho sự phát triển dài hạn của doanh nghiệp thông qua pháp quyền.

Xét về nguồn gốc lý luận, luận điểm này bắt nguồn từ nguyên lý cơ bản của kinh tế chính trị học Mác-xít về tác động trở lại của kiến trúc thượng tầng đối với cơ sở kinh tế. Xét trên phương diện thực tiễn, việc coi pháp quyền là yếu tố then chốt trong tối ưu hóa môi trường kinh doanh cũng giống như việc xác lập ranh giới và trật tự cho sự vận hành của thị trường, qua đó đặt nền móng vững chắc cho phát triển chất lượng cao.

Thực tiễn Trung Quốc: Khung thể chế của môi trường kinh doanh pháp quyền

Trong quá trình xây dựng môi trường kinh doanh dựa trên pháp quyền, Trung Quốc đã hình thành một khung thể chế mang tính hệ thống.

Về lập pháp, tính đến năm 2025, Trung Quốc đã ban hành hơn 200 bộ luật và văn bản pháp quy, lấy“luật tốt và quản trị tốt” làm nền tảng để bảo đảm sự phát triển của các mô hình kinh doanh và ngành nghề mới.

Về thực thi pháp luật, nguyên tắc bảo vệ bình đẳng quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể thị trường được quán triệt một cách nhất quán.

Về tư pháp, các thiết chế xét xử chuyên trách như Tòa án Sở hữu trí tuệ, Tòa án Internet đã được thành lập.

Về tuân thủ pháp luật, hệ thống công khai thông tin tín dụng doanh nghiệp được xây dựng, cùng với cơ chế khen thưởng – xử phạt liên thông.

Khung thể chế này đã giúp cải thiện môi trường kinh doanh một cách toàn diện, tạo lập kỳ vọng ổn định cho các chủ thể thị trường và thúc đẩy phát triển kinh tế chất lượng cao của Trung Quốc.

Môi trường kinh doanh hàng đầu theo chuẩn thị trường hóa, pháp quyền hóa, quốc tế hóa: Dùng ổn định thể chế để đối phó với sự bất định của kinh tế toàn cầu

Trung Quốc không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp quyền liên quan đến yếu tố nước ngoài, ban hành Luật Đầu tư nước ngoài và các văn bản liên quan, tăng cường bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, dỡ bỏ hạn chế tiếp cận thị trường đối với vốn đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực sản xuất, đồng thời thực hiện quản lý theo danh sách hạn chế, qua đó ổn định kỳ vọng của nhà đầu tư nước ngoài. Song song với đó, Trung Quốc tiếp tục hoàn thiện các quy định về an ninh dữ liệu và biện pháp đối phó trừng phạt, xây dựng hệ thống quy tắc minh bạch, củng cố niềm tin của cộng đồng quốc tế.

Trong lĩnh vực tư pháp, Trung Quốc đã đổi mới mạnh mẽ cơ chế xét xử, thiết lập 11 cơ chế xét xử thương mại quốc tế, triển khai mô hình giải quyết tranh chấp“một cửa”. Năm 2024, thời gian xét xử trung bình các vụ việc được rút ngắn khoảng 40%, chỉ còn khoảng 180 ngày. Đồng thời, Trung Quốc tăng cường hợp tác tư pháp với hơn 130 quốc gia, thúc đẩy việc công nhận và thi hành phán quyết xuyên biên giới.

Bên cạnh đó, Trung Quốc tích cực tham gia đàm phán các quy tắc thương mại – kinh tế tiêu chuẩn cao như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Đối tác Kinh tế số (DEPA), thúc đẩy công nhận lẫn nhau về quy tắc, giảm tranh chấp thương mại, đồng thời dành cho tất cả các quốc gia kém phát triển đã thiết lập quan hệ ngoại giao với Trung Quốc mức thuế suất 0% đối với 100% dòng thuế sản phẩm.

Triển vọng: Xây dựng môi trường kinh doanh pháp quyền là hành trình không có điểm kết thúc

Chủ tịch Tập Cận Bình từng nhấn mạnh:“Môi trường kinh doanh chỉ có thể ngày càng tốt hơn, không có cái gọi là tốt nhất. Xây dựng môi trường kinh doanh dựa trên pháp quyền là một công trình mang tính hệ thống và lâu dài.”

Cùng với việc tiếp tục thúc đẩy quản lý đất nước theo pháp luật toàn diện, phạm vi và chiều sâu của mở cửa đối ngoại của Trung Quốc sẽ không ngừng được mở rộng, sức hút của thị trường Trung Quốc sẽ ngày càng gia tăng. Trung Quốc chắc chắn sẽ tiếp tục đóng góp nhiều hơn các“giải pháp Trung Quốc” cho việc cải thiện môi trường kinh doanh toàn cầu, đồng thời tiếp thêm“năng lực thực tiễn Trung Quốc” cho sự phục hồi và phát triển của kinh tế thế giới.

Nguồn: CMG