Trung Quốc thúc đẩy tiêu dùng - nền tảng quan trọng cho cục diện phát triển mới

Nền kinh tế Trung Quốc đang bước vào giai đoạn chuyển đổi quan trọng từ mô hình tăng trưởng dựa vào đầu tư - xuất khẩu sang dựa vào tiêu dùng nội địa. Từ sau đại dịch COVID-19, đặc biệt là từ năm 2020 đến nay, Trung Quốc đã triển khai nhiều biện pháp kích thích tiêu dùng trong nước. Đó là những biện pháp nào, hiệu quả ra sao và có giá trị tham khảo như thế nào đối với Việt Nam? Đài Phát thanh Truyền hình Trung ương Trung Quốc đã mời Thạc sĩ Nguyễn Thị Hà Phương, Nghiên cứu viên tại Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc, Viện Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) bình luận để làm rõ về những vấn đề trên. 

Theo học giả Việt Nam, việc Trung Quốc kiên trì thực hiện chiến lược mở rộng nhu cầu trong nước, xây dựng hệ thống nhu cầu trong nước hoàn chỉnh là lựa chọn tất yếu trong bối cảnh quốc tế phức tạp và áp lực nội tại gia tăng, là quyết sách chiến lược để Trung Quốc phát triển lâu dài.

“Năm 2022, kinh tế thế giới đối mặt với những điều chỉnh cơ cấu dài hạn, dịch bệnh COVID-19... khiến nhu cầu tiêu dùng tiếp tục giảm tại các quốc gia trên thế giới, khả năng thúc đẩy phục hồi kinh tế của ngoại thương Trung Quốc giảm. Trong nước, Trung Quốc phải đối diện với nhiều áp lực như thị trường bất động sản khủng hoảng, tỷ lệ thất nghiệp cao, nhu cầu trong nước còn yếu…,” Ths. Nguyễn Thị Hà Phương chỉ ra. 

Nữ học giả đánh giá, thúc đẩy tiêu dùng không chỉ là biện pháp ngắn hạn để kích thích kinh tế, mà còn là một phần trong chiến lược dài hạn để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng của Trung Quốc, chuyển đổi mô hình phát triển sang hướng chất lượng cao, bền vững và dựa vào thị trường trong nước. 

Cụ thể, Trung Quốc đặt mục tiêu tới năm 2035 quy mô tiêu dùng đạt tầm cao mới, vai trò cơ bản của tiêu dùng và vai trò của đầu tư tiếp tục được tăng cường, ảnh hưởng quốc tế của thị trường trong nước tăng mạnh, lợi thế của thị trường quy mô siêu lớn được phát huy đầy đủ… 

Người dân mua sắm tại một siêu thị ở thành phố Hoài An, tỉnh Giang Tô (Ảnh: CGTN)

“Sự khác biệt rõ rệt nhất trong định hướng thúc đẩy tiêu dùng của Trung Quốc sau 2022 là: tiêu dùng trở thành động lực tăng trưởng thay vì theo sau tăng trưởng, giảm phụ thuộc vào bất động sản, nâng cao vai trò dịch vụ và đổi mới; đồng thời hỗ trợ được cung cấp trực tiếp đến người dân, thay vì gián tiếp như trước,” Ths. Nguyễn Thị Hà Phương tóm lược, cho rằng những khác biệt này phản ánh chuyển dịch chiến lược của Trung Quốc từ mô hình dựa nhiều vào đầu tư, xuất khẩu sang mô hình chú trọng nhiều hơn đến tiêu dùng và an sinh xã hội.

Để thực hiện các mục tiêu đề ra, Trung Quốc đã không ngừng nâng cao và kiện toàn hệ thống chính sách, các thể chế, cơ chế liên quan đến thúc đẩy tiêu dùng. Các giải pháp cụ thể đồng loạt được triển khai như: thúc đẩy tăng trưởng thu nhập của cư dân bằng nhiều cách, cải cách chế độ lương hưu, giảm chi phí chăm sóc trẻ em, tăng cường niềm tin tiêu dùng ở nhiều khía cạnh; tích cực thực hiện chính sách ưu tiên việc làm, giảm các loại thuế, giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc để tăng cho vay tiêu dùng, hỗ trợ người dân để kích thích tiêu dùng qua phiếu tiêu dùng hay trợ cấp tiền mặt; thương mại điện tử ở nông thôn tạo ra các kịch bản tiêu dùng trải nghiệm, phong phú và tương tác tốt hơn giúp kích cầu tiêu dùng; phát triển mạnh chiến lược tiêu dùng xanh và tiêu dùng số; nỗ lực ổn định thị trường nhà ở, cải cách lãi suất vay mua nhà,…

Đánh giá hiệu quả của những giải pháp nói trên, Ths. Nguyễn Thị Hà Phương cho biết: Các giải pháp thúc đẩy tiêu dùng nhất là chương trình đổi mới lấy cũ đã góp phần nhất định giúp phục hồi tăng trưởng kinh tế, gia tăng vai trò tiêu dùng trong cơ cấu GDP. Cơ cấu tiêu dùng của Trung Quốc cũng đang thay đổi đáng kể, với sự gia tăng nhanh chóng của tiêu dùng kỹ thuật số, thương mại điện tử xuyên biên giới và nhu cầu về sản phẩm xanh, thân thiện môi trường. Tiêu dùng dịch vụ ngày càng trở thành một hướng quan trọng để tối ưu hóa và nâng cấp cơ cấu tiêu dùng."Du lịch Trung Quốc" và"Mua sắm Trung Quốc" tiếp tục nóng lên, đặc biệt là sau khi"vòng tròn bạn bè" miễn thị thực được mở rộng, ngày càng có nhiều khách du lịch đến Trung Quốc du lịch, thúc đẩy tiêu dùng trong nước. Tiêu dùng chất lượng ngày càng mở rộng sang mọi lĩnh vực. Khoảng cách tiêu dùng giữa thành thị và nông thôn, giữa các vùng ngày càng được thu hẹp… 

Người dân tham gia một sự kiện“đổi cũ lấy mới” hàng điện tử tiêu dùng ở Sơn Đông, Trung Quốc (Ảnh: CGTN)

Giải pháp thúc đẩy tiêu dùng của Trung Quốc đã có những tác động tích cực trong ngắn hạn, đặc biệt là trong việc kích thích tiêu dùng hàng hóa lâu bền. Tuy nhiên, hiệu quả của các biện pháp này còn phụ thuộc vào tâm lý người tiêu dùng và tình hình kinh tế vĩ mô. Các biện pháp như phát phiếu tiêu dùng điện tử và giảm thuế có hiệu quả tích cực trong ngắn hạn nhưng lại thiếu tính bền vững. Việc duy trì các chính sách này trong thời gian dài có thể gây áp lực lớn lên ngân sách nhà nước, đặc biệt trong bối cảnh các vấn đề kinh tế vĩ mô chưa ổn định, học giả Việt Nam nhìn nhận. 

“Có lẽ chính vì thế mà tại Hội nghị Công tác Kinh tế Trung ương họp tháng 12/2025 vừa qua, những chủ trương, định hướng, giải pháp mang tính dài hạn hơn đã được đưa ra. Nếu Hội nghị Công tác Kinh tế Trung ương năm 2024 đã đặt"thúc đẩy mạnh mẽ tiêu dùng" ở vị trí đầu tiên, phản ánh một nhân tố nhất định trong việc ứng phó với áp lực kinh tế ngắn hạn, thông qua cả  tiêu dùng và đầu tư ổn định nền kinh tế thì năm nay, Hội nghị 12/2025 đưa"nhu cầu trong nước chủ đạo" lên vị trí hàng đầu, tiếp tục tái cấu trúc logic tăng trưởng kinh tế từ tầng chiến lược, nâng tầm nhu cầu trong nước từ biện pháp ứng phó thành nền tảng cho sự phát triển, nhấn mạnh hơn sự phối hợp giữa cung và cầu,” Ths. Nguyễn Thị Hà Phương nhìn nhận. 

Sự thay đổi này phản ánh sự hiểu biết sâu sắc về các quy luật kinh tế. Khi những bất ổn bên ngoài gia tăng, việc quá phụ thuộc vào nhu cầu bên ngoài hoặc các biện pháp kích thích ngắn hạn là không bền vững; phải thông qua xây dựng một thị trường nội địa mạnh mẽ để hình thành động lực tăng trưởng nội sinh. Năm nay, nhu cầu nội địa đã được nâng lên vị trí cốt lõi trong chiến lược dài hạn.

“Thời gian tới, việc mở rộng nhu cầu trong nước trong đó có tiêu dùng vừa là yêu cầu tất yếu để thực hiện quan niệm phát triển mới, là nền tảng quan trọng để xây dựng cục diện phát triển mới, cũng là con đường phải đi để cơ bản thực hiện hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa,” nữ học giả kết luận.

Liên hệ với trường hợp của Việt Nam, Ths. Nguyễn Thị Hà Phương cho rằng, Việt Nam với dân số 100 triệu dân và 20 triệu người trung lưu đã và đang tạo ra sức cầu rất lớn. Đặc biệt, trong bối cảnh bất ổn trên thế giới, căng thẳng địa chính trị đã tác động đến chuỗi cung ứng; chính sách bảo hộ của một số nền kinh tế lớn có thể tạo không ít ảnh hưởng cho sản xuất của Việt Nam. Lúc này, tiêu dùng nội địa là rất quan trọng.  

“Từ năm 2022, Chính phủ Việt Nam đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, phát triển du lịch, giảm thuế VAT và khuyến mại để kích cầu, giúp tiêu dùng trong nước phục hồi. Tiêu dùng nội địa chưa phục hồi mạnh mẽ như kỳ vọng trong khi GDP năm 2024 tăng trưởng vượt dự báo, thu nhập bình quân tháng của người lao động cũng tăng 8,6% là vấn đề rất đáng lưu ý trong điều hành năm 2025,” nữ học giả cho hay.

Năm 2025, tiêu dùng của Việt Nam có xu hướng thận trọng, tập trung vào nhu cầu thiết yếu do lạm phát và sáp nhập, người dân vẫn ưu tiên tiết kiệm. Tiêu dùng cuối cùng chiếm khoảng 2/3 GDP của toàn nền kinh tế, do đó, tiêu dùng cuối cùng vẫn là động lực tăng trưởng rất quan trọng, có nhiều tiềm năng phát triển trong thời gian tới là thương mại điện tử… Duy trì tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử khoảng 20% trong 5 năm tiếp theo là cần thiết để thúc đẩy GDP đạt mức tăng trưởng hai con số. Nếu mức tăng trưởng tiêu dùng bình quân 10-12%, kết hợp với đà tăng từ đầu tư, nền kinh tế hoàn toàn có thể đạt tốc độ tăng trưởng GDP hai con số.

“Việt Nam cần linh hoạt học hỏi kinh nghiệm mà Trung Quốc đã thực hiện tốt, triển khai đa dạng hoạt động thúc đẩy tiêu dùng, kết hợp chính sách tài khóa – tiền tệ – công nghệ. Đồng thời, cần nâng cao thu nhập và an sinh xã hội, đẩy mạnh chuyển đổi số, thương mại điện tử, tiêu dùng xanh; hoàn thiện hệ thống phân phối, logistics và tín dụng tiêu dùng nhằm giảm chi phí, mở rộng tiếp cận hàng hóa, hướng tới tăng trưởng tiêu dùng bền vững,” nữ học giả kiến nghị.

Phóng viên: Thanh Xuân

Nguồn: CMG